Dermo Expert - Problemy skórne u osób starszych. Jak je rozpoznać i leczyć?

Problemy skórne u osób starszych. Jak je rozpoznać i leczyć?

Proces starzenia się nieuchronnie wiąże się z licznymi zmianami strukturalnymi i funkcjonalnymi także w obrębie skóry. Z czasem postępuje proces ścieńczenia naskórka i skóry właściwej, zanik włókien kolagenowych, spowolnienie gojenia się tkanek i naprawy DNA. Osłabiają się funkcje gruczołów łojowych, zanika płaszcz lipidowy, unaczynienie, dochodzi do utraty kolagenu i uwodnienia. 

Badania wykazały, że najczęstszymi diagnozami skórnym u osób starszych są: świąd, wypryskowe dermatozy, infekcje i nowotwory skóry. Mogą objawiać się między innymi bólem, swędzeniem, zaburzeniami snu. Niektóre schorzenia są związane z chorobami mającymi wpływ na inne układy, jak na przykład łuszczyca. Problemy skórne mogą wywierać na pacjenta wpływ psychologiczny. Obejmuje on utratę pewności siebie, niekiedy depresję czy uczucie niepokoju, może stwarzać problemy w relacjach interpersonalnych, lub ograniczać spędzanie wolnego czasu. 

  1. Suchość skóry (med. xerosis) dotyka prawie wszystkich po ukończeniu 70. roku życia. Stanowi najczęstszą przyczynę uogólnionego świądu bez wysypki. Warto pamiętać, że wiele leków może powodować świąd, w tym leki na nadciśnienie, antybiotyki, leki moczopędne i psychotropowe. Niektóre choroby podstawowe, na które pacjent choruje również mogą stanowić przyczynę przewlekłego świądu. Wśród nich wymienia się najczęściej cukrzycę, choroby tarczycy, niewydolność nerek czy chłoniaka. 
  2. Dermatozy z wypryskiem - to termin obejmujący całą grupę schorzeń skórnych o różnym pochodzeniu. 
    • wyprysk suchy, 
    • łojotokowe zapalenie skóry (31% starszych pacjentów) często współwystępuje przy chorobie Parkinsona i chorobach OUN, 
    • alergiczne kontaktowe zapalenie skóry (do 11% seniorów), 
    • zapalenie skóry związane z nietrzymaniem moczu, 
    • inne wypryski (np: żylny, powiek),

Najlepszą strategią pomocy w suchości skóry u starszych pacjentów jest stosowanie emolientów w połączeniu z humektantami (np. mocznik). Aby zapobiec urazom skóry warto zrezygnować ze środków myjących zawierających silne detergenty. Kąpiel w letniej wodzie przez 10 minut umożliwia wchłanianie wody przez warstwę rogową naskórka, a po zakończeniu kąpieli pacjent powinien natychmiast nawilżyć skórę.

W przypadku aktywnych obszarów z wypryskiem należy skontaktować się z dermatologiem
i alergologiem. Terapia może wymagać użycia sterydów, antybiotyków lub leków immunosupresyjnych i zabiegów fizykoterapeutycznych (np: fototerapia). W przypadku egzemy żylnej konieczne będzie stosowanie kompresjoterapii wdrożonej przez zespół chirurg naczyniowy/angiolog/flebolog i fizjoterapeuta. 

Infekcje i nowotwory

Powszechne infekcje skóry u osób starszych obejmują kandydozę, dermatofitozę, infekcje bakteryjne i wirusowe. Problemy skórne wywołane powyższymi czynnikami zawsze wymagają wizyty u specjalisty. Podobnie w przypadku diagnostyki nowotworów. U seniorów czesto występują czerniaki, rak kolczystokomórkowy i podstawnokomórkowy. Warto regularnie oglądać wszystkie znamiona i szczególnie zainteresować się tymi krwawiącymi, bolesnymi lub nie gojącymi się. 

Podsumowując, starzenie się wiąże się ze zmianami strukturalnymi i funkcjonalnymi skóry, które czynią ją bardziej podatną na choroby skóry. Pacjenci w podeszłym wieku są również bardziej podatni na infekcje skóry i wzrasta częstość występowania nowotworów skóry, dlatego należy przeprowadzić u nich pełne badanie dermatologiczne. Na taką wizytę warto pójść z kimś bliskim po to, żeby zapamiętać jak przebiegała wizyta, jakie postawiono rozpoznanie i jak ma wyglądać leczenie. Zaleca się również wypisanie przyjmowanych leków, samodzielne próby leczenia, spis chorób podstawowych. Na początku można udać się też do lekarza rodzinnego, który w razie konieczności wdrożenia specjalistycznego leczenia wyśle do dermatologa i/lub geriatry.

Monika Cygler
Fizjoterapeuta

Bibliografia: 

  1. Jafferany M, Huynh TV, Silverman MA, Zaidi Z. Geriatric dermatoses: a clinical review of skin disease in an ageing population. In J Dermatol 2012; 51; 509–22
  2. Kottner J, Lichterfeld A, Blume-Peytavi U. Maintaining skin integrity in the aged: a systematic review. Br J Dermatol 2013;169(3): 528-42
  3. Reicha A, Ständerb S, Szepietowskia J.C. Psychodermatologia i świąd. Wrocław, Dermatologia po Dyplomie 3(4): 39-50. 2012